การทดสอบประสิทธิผลของสารเคมีฆ่าแมลงสูตรเดียวและสูตรผสมต่อการตาย ของยุงลายพาหะนำโรคไข้เลือดออกโดยเครื่องพ่นหมอกควัน ในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 3

Abstract

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของสารเคมีสูตรเดี่ยวและสูตรผสมในการพ่นกำจัดยุงลายตัวเต็มพาหะนำโรคไข้เลือดออกพ่นสารเคมีโดยเครื่องพ่นหมอกควันตามแนวทางกรมควบคุมโรค และศึกษาความไวและแนวโน้มการสร้าความต้านทาน(ดื้อต่อสารเคมี) ของยุงลายในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 3 ดำเนินการศึกษาในปี 2567  โดยวิธีการทดสอบ Cage Bio-assay test ตามมาตรฐานขององค์การอนามัยโลก (WHO) สารเคมีกำจัดแมลงที่นำมาทดสอบได้จากการสำรวจสารเคมีกำจัดแมลงที่ใช้ในพื้นที่  โดยเป็นสารเคมีสูตรเดี่ยว  2 สูตร และสารเคมีสูตรผสมสารเสริมฤทธิ์ 2 สูตร รวม 4 สูตร ได้แก่ 1)  Deltamethrin 1% W/V EC  สูตรเดี่ยว  2)  cypermethrin 10% W/V EC สูตรเดี่ยว 3) Deltamethrin 0.50 % w/v  สูตรผสมสารเสริมฤทธิ์ และ 4) Zeta-cypermethrin 2.25% w/v สูตรผสมเสริมฤทธิ์  อัตราการผสมสารเคมีที่ใช้ในการศึกษาตามค่าสูงสุดที่องค์การอนามัยโลกแนะนำ ทดสอบกับยุงลายบ้าน ( Aedes Aegypti) จำนวน 6 สายพันธุ์  ได้แก่ 1) ยุงลายสายพันธุ์ห้องปฏิบัติการ  (F61), 2) ยุงลายสายพันธุ์พื้นที่ โกสัมพีนคร จังหวัดกำแพงเพชร 3) ยุงลายสายพันธุ์พื้นที่  สรรคบุรี จังหวัดชัยนาท  4) ยุงลายสายพันธุ์พื้นที่ ชุมตาบง จังหวัดนครสวรรค์  5) ยุงลายสายพันธุ์พื้นที่ บึงนาราง จังหวัดพิจิตร และ 6) ยุงลายสายพันธุ์พื้นที่ห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี ผลการศึกษาประสิทธิผลสารเคมีสูตรเดี่ยวและสูตรเคมีผสมสารเสริมฤทธิ์สามารถทำให้ยุงลายพันธุ์ห้องปฏิบัติการ   อัตราการตายได้มากกว่าร้อยละ 90  ไม่มีความแตกต่างกันแต่เมื่อทดสอบสารเคมีสูตรผสม -2 กับยุงลายสายพันธุ์พื้นที่ พบว่า มีประสิทธิผลต่ออัตราการตายยุงลายสายพันธุ์บึงนาราง  จังหวัดพิจิตร   ร้อยละ75.2  และสายพันธุ์โกสัมพีนคร จังหวัดกำแพงเพชร ร้อยละ 80 น้อยกว่าเกณฑ์ขององค์การอนามัยโลก และสารเคมีสูตรผสม-1 มีประสิทธิภาพฆ่ายุงลายได้ระหว่างร้อยละ 99.2 - 100  จำนวน 6 สายพันธุ์ ในส่วนของสารเคมีสูตรเดี่ยวสารเดี่ยว-1 มีประสิทธิภาพฆ่ายุงลายได้ระหว่างร้อยละ 98.4 - 100 และ สารเคมีสูตรเดี่ยว-2 มีประสิทธิภาพฆ่ายุงลายร้อยละ 97.6- 100  การที่ยุงลายสายพันธุ์พื้นที่ คือ สายพันธุ์บึงนาราง จังหวัดพิจิตร  และสายพันธุ์โกสัมพีนคร จังหวัดกำแพงเพชร  มีความไวลดลงต่อสารเคมีสูตรผสม -2 แนวโน้มการสร้างความต้านทานดื้อต่อสารเคมีกำจัดแมลงเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น การได้รับสารเคมีสูตรใดสูตรหนึ่งเป็นเวลานานร่วมกับการพ่นสารเคมีที่ไม่เป็นไปตามแนวทางที่กำหนดไม่ได้ปิดอบหลังพ่นที่ถูกต้องทำให้ยุงลายสามารถสร้างความต้านทานได้ง่ายขึ้น การพ่นสารเคมีกำจัดยุงลายด้วยเครื่องพ่นหมอกควันตามแนวทางกรมควบคุมโรค ยังมีประสิทธิผลในการนำมาใช้พ่นสารเคมีเพื่อกำจัดยุงลาย ซึ่งการพ่นต้องมีการควบคุมมาตรฐานเรื่องการพ่นโดยผู้เชี่ยวชาญ  เครื่องพ่นต้องผ่านการตรวจประเมินคุณภาพ  การผสมสารเคมีเป็นตามค่าสูงสุดที่องค์การอนามัยโลกแนะนำ และที่สำคัญคือการประชาสัมพันธ์ก่อนการพ่นและการปิดอบหลังพ่นหมอกควันเป็น 30 -60 นาที