เรื่องเล่าอดีตคนไร้บ้าน: ประสบการณ์และการเรียนรู้ในการข้ามพ้นภาวะไร้บ้าน

Abstract

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประสบการณ์การข้ามพ้นภาวะไร้บ้าน 2) วิเคราะห์การให้ความหมายต่อการเรียนรู้จากประสบการณ์ดังกล่าว และ 3) ศึกษาปัจจัยที่ทำให้การข้ามพ้นภาวะไร้บ้านประสบความสำเร็จ ผ่านมุมมองของอดีตคนไร้บ้าน การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแนวเรื่องเล่า (Narrative Inquiry) สัมภาษณ์เชิงเรื่องเล่ากับอดีตคนไร้บ้าน 6 กรณีศึกษา ที่ข้ามพ้นภาวะไร้บ้านสำเร็จอย่างน้อย 12 เดือน การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์แก่นเรื่อง (Thematic Analysis) ทั้งรายกรณีและข้ามกรณี  ผลการวิจัยพบว่า เส้นทางการข้ามพ้นภาวะไร้บ้านเป็นกระบวนการเรียนรู้และเปลี่ยนผ่านที่มีลำดับขั้นและมีพลวัต เริ่มจากสภาวะวิกฤตซ้อนวิกฤตสู่จุดเปลี่ยนที่ความกลัวและความหวังมาบรรจบกัน กระบวนการตั้งหลักเกิดขึ้นผ่านปัจจัยภายนอกที่สำคัญคือการมีงาน บ้าน และสังคม รวมกันเป็นระบบนิเวศ อย่างไรก็ตาม แรงขับเคลื่อนหลักของการเปลี่ยนแปลงคือพลังจากภายใน ประกอบด้วย ความกล้าหาญ ความหวัง ความรับผิดชอบ และวินัยในตนเอง ซึ่งถูกจุดประกายและหล่อเลี้ยงผ่านสายสัมพันธ์ที่เกื้อหนุนและโอกาสในการเป็นผู้ให้ นัยยะสำคัญของงานวิจัยชิ้นนี้ คือ การขยายความเข้าใจเรื่อง “การข้ามพ้นภาวะไร้บ้าน” ให้ลึกซึ้งยิ่งกว่าการมีที่อยู่อาศัยเพียงอย่างเดียว ผลลัพธ์เชิงลึกของกระบวนการข้ามพ้นภาวะไร้บ้านคือ การให้ความหมายและประกอบสร้างบ้านและตัวตนขึ้นมาใหม่ การข้ามพ้นที่แท้จริงคือการที่บ้านถูกนิยามใหม่ในฐานะพื้นที่แห่งศักดิ์ศรี คุณค่า และการมีตัวตนทางสังคม การวิจัยยังพบกรณีที่ท้าทายนิยามเดิมของการข้ามพ้นภาวะไร้บ้านซึ่งชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงภายในและการบูรณาการทางสังคมอาจมีความสำคัญเทียบเท่ากับการมีที่อยู่อาศัยส่วนบุคคล ข้อค้นพบนี้เน้นย้ำว่า การเสริมสร้างพลังจากภายในควบคู่ไปกับการสนับสนุนปัจจัยภายนอก คือหัวใจสำคัญในการออกแบบระบบสนับสนุนที่นำไปสู่การข้ามพ้นภาวะไร้บ้านอย่างยั่งยืนในอนาคต